ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Σε μια από τις πιο ισχυρές και ξακουστές, κατά τους κλασικούς χρόνους, πόλεις της Δυτικής Κρήτης, οι άνθρωποι παίρνουν τη σκυτάλη και πατώντας στα ίχνη του σπουδαίου ιστορικού παρελθόντος, επάξια διαφεντεύουν τη σύγχρονη τύχη της.

Στον δρόμο για την καρδιά του Ψηλορείτη και μόλις 7 χλμ. πριν το «αυτόνομο» κεφαλοχώρι των Ανωγείων, περνάς από την Αξό. Τότε συμβαίνει το εξής παράδοξο: εκεί που θα διέσχιζες το μικρό χωριό δίχως διόλου να σταματήσεις, ξεπεζεύεις – σε δύο τροχούς εξερευνάς με τον καλύτερο τρόπο την κρητική ενδοχώρα – και περνάς ώρες ατελείωτες περιπλανώμενος στα γραφικά του σοκάκια.

Ισως φταίει η μακραίωνη ιστορία του, ίσως είναι απλά η μαγευτική του τοποθεσία, ίσως τελικά οι άνθρωποι, οι οποίοι καταπιάνονται με τις καθημερινές τους ασχολίες, πλήρως ικανοποιημένοι από τον τόπο που επέλεξαν να ζουν.

Το χωριό των 600 κατοίκων είναι χτισμένο κάτω από τα ερείπια της αρχαίας πόλης Οαξου, 46χλμ. νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου. Στον μυχό της κοιλάδας την οποία διαρρέει ο ομώνυμος ποταμός, ορθώνει «ανάστημα» στις βόρειες υπώρειες του Ψηλορείτη (αλλιώς γνωστού και ως όρος Ιδη).

psiloritis1Με ιστορία που αισίως μετρά 3.000 χρόνια ζωής, αρχαιολογικά κατάλοιπα που διαφαίνονται σε υπολείμματα τειχών της ακρόπολης, σε ερείπια ναών ή στις συστάδες θολωτών τάφων, ο τόπος που κάποτε έβριθε από βυζαντινές εκκλησιές (υπολογίζονται σε 46), σήμερα φιλοξενεί μόνον εννιά.

Σημείο αναφοράς, η παλιά πέτρινη κρήνη με τις τρεις λεοντοκεφαλές, εκεί που τον 7ο αιώνα ξεδιψούσε ο βασιλιάς Ετέαρχος, προτρέπει το σύγχρονο περιπατητή να δροσιστεί και να ξαποστάσει στη σκιά του γερο-πλάτανου.

Σφυρί και σκαρπέλο
Ακριβώς πίσω, οι «ανθισμένες» καμάρες του ναού Μιχαήλ Αρχαγγέλου (15ου αιώνα), σε προϊδεάζουν για τα καλύτερα σωζόμενα εσωτερικά της Αγίας Ειρήνης, του Αγίου Ιωάννη και του Αγίου Γεωργίου. Πολλά μπορείς να δεις, όλα ενδιαφέροντα, αυτό που πάντως, αποκλείεται να χάσεις, είναι το ενός έτους εργαστήριο-εκθετήριο  ξυλογλυπτικής, στην είσοδο του οικισμού.

Δημιουργός του ο Γιώργης Κουτάντος, τον οποίο βρίσκεις καθημερινά να εξασκεί το πάθος του πάνω σε γιγαντιαία ξυλόγλυπτα εμπλουτίζοντας μια ήδη πολυάριθμη συλλογή. Ο 31χρονος αυτοδίδακτος καλλιτέχνης ξεκίνησε στα εννιά του χρόνια να εμφυσά ζωή σε άψυχα αντικείμενα, χρησιμοποιώντας αρχικά γύψο και πηλό, αλλά καθώς αυτά έσπαζαν, προτίμησε το ξύλο.

psiloritis4Και τι ξύλο! Ολάκερο τον κορμό χρησιμοποιεί, αυτούσιο για τα έργα του. Πρώτες ύλες το κυπαρίσσι, η δρυς, ο ευκάλυπτος ή το πεύκο, στην πλειοψηφία τους συλλέγονται  ξερά ή ξεριζωμένα από όλη την Κρήτη, παρά αγοράζονται.

Δεκάδες εκθέματα αντικατοπτρίζουν πιστά τη λαογραφία του τόπου, εμπνέονται από προσωπικά του βιώματα, φέρουν τίτλους όπως  «Ο λυράρης» ή «Ο άντρας» (που όπως θα δείτε, από το μουστάκι φαίνεται!) και τις περισσότερες φορές αναπαριστούν αληθινούς συντοπίτες του.

Η κρητική φύση, σκηνές της καθημερινής ζωής ή μη πραγματικές προσωπικότητες, όπως η γοργόνα του παραμυθιού, εξάπτουν και αυτά τη φαντασία. Στα σκαριά, ο Ηρακλής με το λιοντάρι, στολίζει προς το παρόν την είσοδο του μουσείου.

Τα εκθέματα δεν είναι προς πώληση, ούτε ο ίδιος δέχεται παραγγελίες. Αρκείται μόνο στο να παρουσιάζει την αξιόλογη δουλειά του και μετά ενός ενδεικτικού εισιτηρίου ζει αξιοπρεπώς.

«Οι εραστές της Αξού»
Δίπλα – δίπλα, δυο μαγαζιά διαφυλάσσουν στους κόλπους τους πανάρχαιους αργαλειούς και με κράχτη την κρεμασμένη τους πραμάτεια, αναμένουν τους πρώτους πελάτες. Η Μαρία Κουτάντου (Κουτάντοι και Δαφέρμοι είναι τα περισσότερα επώνυμα που θα συναντήσετε στο χωριό) ίσα που αχνοφαίνεται μέσα στο σκοτεινό εσωτερικό, μέχρι που σηκώνεται να μας προϋπαντήσει.

psiloritis5Σβέλτα, κάθεται στην αγαπημένη της θέση και με πάθος μιλά για τη σκληρή, χρονοβόρα δουλειά που απαιτείται για να φτιάξεις ένα χαλάκι.

Δεν έχουν περάσει 5 λεπτά και κάτι της λείπει. Πετάγεται πάνω, όσο γρήγορα της επιτρέπουν τα 75 της χρόνια και αναζητά τον σύζυγο. Ο 80χρονος κυρ-Γιώργης, εμφανώς καταβεβλημένος, στήνεται και αυτός μπροστά στον φακό.

«Να ‘μαι με τη γριά μου στη φωτογραφία», ζητάει και αμέσως εξηγεί γιατί, «εδά, βρήκα ευκαιρία να την αγκαλιάσω!».

Η αγάπη τους, έχει ξεπεράσει τα όρια του χωριού καθώς το συγκεκριμένο ζευγάρι, πρωταγωνίστησε στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Νίκου Λυγούρη, το οποίο αποτυπώνει τον κεραυνοβόλο έρωτα που καλά κρατεί από τα χρόνια της εφηβείας.

Βέβαια, μόλις ερωτήθηκαν γιατί επιλέχθηκε ο τίτλος «Οι εραστές της Αξού», φάνηκαν περισσότερο διακριτικοί: «είμαστε αρεστοί σε όλο το χωριό σημαίνει…»

Η ανυφαντού
Πιο μεγάλο το εργαστήρι της Αντωνίας Κουτάντου, παρότι δείχνει τουριστικό, κρύβει μέσα του γνώση και εμπειρία δεκάδων χρόνων. Τέταρτη γενιά η ίδια, δουλεύει από μικρό κορίτσι πίσω απ’ τον αργαλειό, τη συντροφιά της όλα αυτά τα χρόνια.

Στα βήματά της και η κόρη της Νίκη, παρακολουθεί μαζί μας τα ροζιασμένα χέρια να επιδίδονται στην επιβεβλημένη επίδειξη.

psiloritis6

Ολη η διαδικασία ακολουθείται παραδοσιακά, από το πλύσιμο, το ξάσιμο και κλώσιμο του μαλλιού, το βάψιμο και τέλος την ύφανση. «Παλιά υφαίναμε συνέχεια.

Τα σεντόνια της νύφης, τις πετσέτες της, ακόμα και το στρώμα που θα κοιμόταν φτιάχνονταν στον αργαλειό», μας λέει.

Με την υπόσχεση να μας καλέσει ξανά όταν έρθει η ώρα να φτιάξει το καλαμένιο πανέρι που τυλίγεται το μαλλί, χαράξαμε πορεία προς τα λιθόχτιστα σοκάκια.

Σκόρπιες εικόνες και ρυτιδιασμένα πρόσωπα παρατάσσονται στο διάβα μας.

Η κυρα-Μαρία κουβαλά ένα κεφάλι τυρί για μη λείψει τίποτα από το μεσημεριανό τραπέζι, το ζεύγος Δαφέρμου καθαρίζει αγκινάρες και μας προσφέρει δυο, η κυρα-Ευαγγελία πλέκει λευκά μαντίλια στην αυλή του σπιτιού της…

Με χαμόγελα καρδιακά, μας φιλεύουν καλοσύνη την οποία αποδεχόμαστε σαν φόρο τιμής και φυλάμε καλά, έτσι, για να μας συντροφεύει στο ταξίδι όλης της Κρήτης.

psiloritis7

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ